Υδρονέφρωση

Τι είναι η υδρονέφρωση;

Η υδρονέφρωση (από το ύδωρ στο νεφρό = υδρονέφρωση) είναι ένας ιατρικός όρος που στην ουσία σημαίνει φούσκωμα του νεφρού από τα ούρα. Όταν τα ούρα δεν μπορούν να φύγουν από το μέρος της παραγωγής τους - τον νεφρό, συσσωρεύονται (μαζεύονται) εκεί, λιμνάζουν (στέκονται - δεν ρέουν) και αναγκάζουν τον νεφρό να φουσκώσει. Αυτό μπορεί να συμβαίνει σε έναν από τους δύο νεφρούς, μερικές φορές συμβαίνει και στους δύο νεφρούς, μπορεί να συμβαίνει και στα παιδιά που γεννήθηκαν με μόνο έναν νεφρό. Η υδρονέφρωση φαίνεται πολύ καλά με το υπερηχογράφημα: η εικόνα 1 δείχνει την υδρονέφρωση ενώ η εικόνα δύο δείχνει έναν φυσιολογικό νεφρό.

 

Εικόνα 1.    Η υπερηχογραφική εμφάνιση της υδρονέφρωσης. Η μαύρη κηλίδα στο κέντρο της εικόνας αντιστοιχεί σε φουσκωμένους από τα ούρα κάλυκες του νεφρού η οποίοι καταλήγουν στη φουσκωμένη νεφρική πύελο.

 

Υδρονέφρωση

 

Εικόνα 2. Προς σύγκριση με την Εικόνα 1. Υπερηχογραφική εμφάνιση φυσιολογικού νεφρού. Ο νεφρός (κέντρο της εικόνας) έχει σχήμα φασολιού και στο κέντρο του δεν υπάρχουν μαύρες κηλίδες της υδρονέφρωσης.

 

kidney us

 

Είναι πάθηση η υδρονέφρωση;

Η υδρονέφρωση δεν είναι ακριβώς πάθηση. Υπάρχουν οι υδρονεφρώσεις που δεν βλάπτουν ούτε τον νεφρό ούτε τον άνθρωπο. Υπάρχουν ωστόσο και εκείνες που εμφανίζονται για να δείξουν ότι υπάρχει πρόβλημα στη ροή των ούρων που μερικές φορές χρειάζεται ιατρική βοήθεια. 
Άρα η υδρονέφρωση είναι ένα σημείο που υποδηλώνει (δείχνει) ότι μπορεί να υπάρχει μια πραγματική πάθηση - πρόβλημα στην εκροή των ούρων από τον νεφρό.
 
Οι παιδοουρολόγοι με τις ειδικές εξετάσεις ξεχωρίζουν ποια από τις υδρονεφρώσεις είναι αθώα και ποια είναι επικίνδυνη για τον νεφρό και για το παιδί. 
Οι ειδικές εξετάσεις πρέπει να γίνουν χωρίς βιασύνη, στα ειδικά δημόσια ή  ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα. Με εξαίρεση τη διαπυημένη (μολυσμένη με ουρολοίμωξη) υδρονέφρωση, όλες οι άλλες υδρονεφρώσεις δεν αποτελούν επείγον πρόβλημα και υπάρχει πάντα χρόνος να βρεθεί από ποια ακριβώς πάθηση προέρχεται η κάθε υδρονέφρωση.

 

Προσοχή! Η υδρονέφρωση γίνεται πραγματική πάθηση όταν τα λιμνάζοντα ούρα μολύνονται. Αυτό λέγεται διαπυημένη υδρονέφρωση, ουσιαστικά η βαρύτερη μορφή της ουρολοίμωξης η οποίαχρειάζεται άμεση θεραπεία. Στη περίπτωση της διαπυημένης υδρονέφρωσης η ακριβής αιτία που προκάλεσε την υδρονέφρωση μπορεί να βρεθεί αργότερα. Προέχει και επείγει να καθαρίσει ο νεφρός από το πύον. Αυτό γίνεται με ενδοφλέβια αντιβιοτικά, με τη πολύ καλύ ενδοφλέβια ενυδάτωση του παιδιού και αρκετές φορές με την αφαίρεση του πύου - τη χειρουργική παροχέτευση. Ευτυχώς το σενάριο της διαπύησης είναι σπάνιο στις ημέρες μας, ωστόσο εξακολουθεί να συμβαίνει. 

Εικόνα 3. Η υπερηχογραφική εμφάνιση της διπυημένης υδρονέφρωσης

pyonephrosis

 

 

Πως καταλαβαίνει κανείς ότι έχει υδρονέφρωση;

Το φούσκωμα στον νεφρό όπως και οι ίδιοι οι νεφροί δεν φαίνονται με απλό μάτι. Οι νεφροί βρίσκονται στο εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος, στη πίσω μεριά του, στη πλάτη, ακριβώς εκεί που τελειώνουν τα πλευρά. Για να δει κανείς τους νεφρούς και τον γύρω χώρο τους, χωρίς να ανοίξει τον άνθρωπο, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει μηχανήματα. Οι ειδικοί παιδοακτινολόγοι για να δείξουν τους νεφρούς χρησιμοποιούν τις ακτινογραφίες, τους υπερήχους, την αξονική και τη μαγνητική τομογραφία και τα σπινθηρογραφήματα. Ποια ακριβώς μέθοδο χρειάζεται το κάθε ένα παιδί - αποφασίζει ο παιδοουρολόγος και αυτό εξαρτάται από το σενάριο με το οποίο το παιδί και οι γονείς κατέληξαν σε ανάγκη για εξετάσεις. 

 

Πολύ συχνό στις ημέρες μας είναι το σενάριο όταν οι μητρικοί γυναικολόγοι βρίσκουν υδρονέφρωση σε ένα παιδί που ακόμη είναι στη κοιλιά της μητέρας του. Πρόκειται για τη συγγενή ή προγεννητική υδρονέφρωση. Είναι όντως πολύ συχνή: ένα από τα 100 έμβρυα έχουν υδρονέφρωση. Μόνο τα μισά (1:200) από αυτά τα έμβρυα έχουν κάποια συγγενή πάθηση η οποία εκδηλώθηκε με την υδρονέφρωση. Ποια είναι εκείνα τα έμβρυα που πιθανώς έχουν σοβαρό αίτιο της υδρονέφρωσης και σε τι εξετάσεις μετά τη γέννηση θα πρέπει να υποβληθούν  - αποφασίζει ο παιδουορολόγος. Άρα η προγεννητική υδρονέφρωση αποκαλύπτεται τυχαία (χωρίς συμπτώματα) κατά τον καθιερωμένο στις αναπτυγμένες χώρες υπερηχογραφικό έλεγχο της εγκυμοσύνης. 
 
Αντίθετα, εκείνη η υδρονέφρωση που αρχικά δεν υπήρχε και συνέβη στον άνθρωπο απότομα λέγεται επίκτητη και εκδηλώνεται με συμπτώματα πόνου. Οι απότομες υδρονεφρώσεις συμβαίνουν όταν η εκροή των ούρων από τον νεφρό διακόπτεται ξαφνικά και τα ούρα φουσκώνουν τον νεφρό. Σε αντίθεση με το σταδιακό φούσκωμα του νεφρού, το απότομο φούσκωμα προκαλεί μεγάλο πόνο στον άνθρωπο. Ο πόνος αυτός, γνωστός και ως κολικός του νεφρού, δεν αντέχεται χωρίς φάρμακα. Επομένως το παιδί ή ο ενήλικας με κολικό του νεφρού καταλήγουν άμεσα σε ιατρό ψάχνοντας ανακούφηση από τον πόνο.
Το πιο κατανοητό παράδειγμα της απότομης απόφραξης του νεφρού είναι όταν μια πέτρα σφηνώνει και φράσσει τον σωλήνα (ουρητήρα) μέσω του οποίου τα ούρα πρέπει να φεύγουν από τον νεφρό (βλ. την εικόνα 4). 

 

Εικόνα 4.   Αριστερά ο νεφρός χωρίς την υδρονέφρωση. Δεξιά νεφρός με επίκτητη υδρονέφρωση λόγω απόφραξης από λίθο (πέτρα) στο επίπεδο της πυελοουρητηρικής συμβολής. Υπάρχει εμπόδιο στη ροή των ούρων, ο νεφρός αναγκάζεται να φουσκώσει, ο άνθρωπος πονάει πολύ και ο νεφρός κινδυνεύει.

Σχήμα Νεφρός ΚΦ και με Λιθίαση

 

Η εξήγηση της φυσιολογικής και της υδρονεφρωτικής εμφάνισης του νεφρού στο υπερηχογράφημα

Η παραγωγή των ούρων γίνεται στα μικροσκοπικά φίλτρα των νεφρών (στους νεφρώνες). Από εκεί τα ούρα στάζουν στο σύστημα των αποχετευτικών σωλήνων του νεφρού. Το αποχετευτικό σύστημα σωλήνων του νεφρού  περιλαμβάνει τους νεφρικους κάλυκες, τη νεφρική πύελο, τους ουρητήρες, την ουροδόχος κύστη και η ουρήθρα. Η ουροδόχος κύστη είναι το μόνο όργανο που δεν έχει τη μορφή σωλήνα, έχει σφαιρικό σχήμα.

 

Εικόνα 5. Η σχηματική απεικόνιση του ουροποιητικού

Ουροποιογεννητικο

Όλοι οι σωλήνωτή σχηματισμοί του αποχετευτικού συστήματος του νεφρού και η ουροδόχος κύστη έχουν μυϊκά τοιχώματα τα οποία είναι ελαστικά. Ανάλογα με τη ποσότητα των ούρων, ο σωλήνας μπορεί να φουσκώνει προσωρινά για να αφήσει τα ούρα να περάσουν παρακάτω. Αμέσως μετά ο σωλήνας μαζεύεται από το κύμα του περισταλτισμού - τις φυσιολογικές νευρικές συσπάσεις.
 
Αυτές οι τακτικές μυϊκές συσπάσεις των σωλήνων του νεφρού αποτελούν τη κύρια προωθητική δύναμη για τη ροή των ούρων η οποία δεν αφήνει τους σωλήνες να φουσκώνουν (διατείνονται) μόνιμα. Πραγματικά, τον περισσότερο χρόνο οι κάλυκες του νεφρού η νεφρική πύελος και οι ουρητήρες δεν έχουν περιεχόμενο και επομένως δεν θα πρέπει να φαίνονται με το υπερηχογράφημα (εικόνα 2). Φαίνεται μόνο η ουροδόχος κύστη όταν είναι γεμάτη, όταν είναι άδεια - δεν φαίνεται ούτε αυτή.

 

Όταν οι σωληνωτοί σχηματισμοί του νεφρικού αποχετευτικού συστήματος αρχίζουν και φαίνονται υπερηχογραφικά, σημαίενι ότι περιέχουν ούρα που για κάποιον λόγο δεν μπορούν να περάσουν εύκολα στην ουροδόχο κύστη. Ο γενικός όρος που περιγράφει αυτή τη κατάσταση είανι η υδρονέφρωση. Ωστόσο, εάν στο υπερηχογράφημα από τους νεφρικούς σωλήνες φαίνονται μόνο οι κάλυκες του νεφρού, χρησιμοποιούμε τον όρο καλυκεκτασία. Όταν είναι γεμάτη από ούρα μόνο η νεφρική πύελος και μόνο, χρησιμοποιούμε τον όρο πυελεκτασία ή διάταση της νεφρικής πυέλου. Όταν είναι διατεταμένος και ο ουρητήρας τότε χρησιμοποιούμε τον όρο ουρητηροϋδρονέφρωση. Η βαθμοί της διάτασης διαφέρουν από ελάχιστη μέχρι και τη τεράστια. 

 

Εικόνα 6. Η σχήματική απεικόνιση του νεφρού

 Τομη Νεφρου

Η σημαντικότητα της υδρονέφρωσης.

Η υδρονέφρωση μπορεί να μην είναι μεγάλη και να είναι τελείως αθώα.  Μπορεί όμως να είναι και σοβαρή και να απειλεί τον νεφρό. Το πόσο σοβαρή είναι μια υδρονέφρωση αποφασίζει ο παιδοουρολόγος.
 
Γενικά, όσο πιο μεγάλο είναι το φούσκωμα στον νεφρό τόσο πιο σημαντικό είναι. Η λέξη σημαντικό στη προκειμένη περίπτωση σημαίνει ότι ο ασθενής και ο υδρονεφρωτικός του νεφρός θα έχει άμεσο όφελος εάν διερευνηθεί, βρεθεί και αντιμετωπιθεί η πάθηση η οποία προκάλεσε την υδρονέφρωση.  
 
Προκειμένου για τη προγεννητική υδρονέφρωση, σημαντική θεωρείται εκείνη όπου η διάμετρος της νεφρικής πυέλου πλησιάζει το ένα εκατοστό (≥1εκ). Η παράμετρος αυτή είναι σχετική διότι η μικρότερη διάταση της νεφρικής πυέλου αλλά και στους δύο νεφρούς είναι πάλι σημαντική. Η ουρητηροϋδρονέφρωση (φουσκώνουν και οι ουρητήρες) σχεδόν πάντα είναι σημαντική. Η διάταση των καλύκων επίσης είναι σημαντική.

 

Μη σημαντική θεωρείται μια υδρονέφρωση η οποία παρατηρείται σε έναν από τους δύο νεφρούς, όταν δεν υπάρχουν άλλα ευρήματα από το ουροποιητικό σύστημα και εάν η διάμετρος της νεφρικής πυέλου είναι μικρότερη από 1εκ. 

 

Το 1/3 από τα παιδιά με σημαντική υδρονέφρωση θα έχουν όφελος από τη χειρουργική διόρθωση της αιτίας που προκάλεσε την υδρονέφρωση.  Τα 2/3 απλά παρακολουθούνται τακτικά. Η χειρουργική επέμβαση και η παρακολούθηση διεξάγονται από τους παιδοουρολόγους. 

 

Οι συχνότερες παθήσεις που εκδηλώνονται με υδρονέφρωση;

Είναι σημαντικό ο αναγνώστης του παρόντος άρθρου να έχει καταλάβει ότι η υδρονέφρωση είναι ένα απεικονιστικό σημείο - εύρημα. Η σημαντική υδρονέφρωση ενδέχεται να κρύβει μια σοβαρή πάθηση και να είναι το σύμπτωμα της πάθησης. Δεν θεραπεύουμε την υδρονέφρωση στα τυφλά. Ο παιδοουρολόγος κατευθύνει τη διερεύνηση της υδρονέφρωσης με σκοπό να βρεθεί (διαγνωσθεί) και να αντιμετωπισθεί η πραγματική αιτία της υδρονέφρωσης. 
Όταν διαγνωσθεί η αιτία της υδρονέφρωσης  ο παιδοουρολόγος αποφασίζει για το πρόγραμμα της παρακολούθησης ή της θεραπείας του κάθε παιδιού ξεχχωριστά. 
Οι πιο συχνές παθήσεις που προκαλούν τις συγγενείς (προγεννητικές) υδρονεφρώσεις είναι οι εξής (αναφέρονται με τη σειρά συχνότητας):
  1. Στένωση της πυελοουρητηρικής συμβολής,
  2. Κυστεοουρητηρική παλινδρόμηση,
  3. Στένωση της κυστεοουρητηρικής συμβολής,
  4. Βαλβίδες οπίσθιας ουρήθρας,
  5. Διπλασιασμοί του ουροποιητικού συστήματος με ή και χωρίς ουρητηροκήλη,
  6. Οι συνδυασμοί όλων των παραπάνω ή και πιο σπάνιες συγγενείς ανωμαλίες του ουροποιητικού.

 

 

 

 

 

 

Συνεχίζω σύντομα...